Szukaj na tym blogu

czwartek, 2 marca 2017

POLIGON ARTYLERYJSKI (SERIA PODGÓRZ)



Pocztówka z poligonu, wyd. Carl Bonath.
Archiwum Państwowe w Toruniu.
Toruński (a właściwie podgórski) poligon artyleryjski należy do najstarszych w Polsce i Europie. Stanowił nie tylko ważną część Twierdzy Toruń, ale swego rodzaju „miasto w mieście” – z zabudową i wyposażeniem forteczno-wojskowym, łącznie z infrastrukturą: techniczną, transportową, komunikacyjną, społeczną. Dzieje poligonu wciąż kryją liczne zagadki i historie nieodkryte.
Projekt wieży wodnej
(która tak wygląda dziś...).
Archiwum Państwowe w Toruniu.

Pocztówka, murowana zabudowa poligonowa
(były i baraki z blachy, dla szeregowców, zob. pierwsza il.).
Archiwum Państwowe w Toruniu.

To „miasto w mieście” stanowiły nie tylko budowle wojskowe: forty Twierdzy Toruń, schrony, hala balonowa, wartownia z aresztem, drogi, kolej do składów amunicji (bocznica kolejowa z Czerniewic) i kolejka wąskotorowa w głąb poligonu, stacja przeładunkowa między nimi (nieopodal fortu kolejowego), ale także: magazyny, warsztaty, stajnie, łaźnie, szpital, poczta, hotele i restauracje, budynki pomocnicze, a nawet o charakterze kulturalnym: kasyno, muszla koncertowa. Przy miasteczku poligonowym lokowały się zakłady usługowe i rzemieślnicze, np. fotografowie (m.in. Carl Bonath, zob. tutaj).
Poligon wciąż czeka na kompleksowe opracowanie…

Tak zwana "dudniąca / grzmiąca" pocztówka,
z artylerzystami w akcji.
Archiwum Państwowe w Toruniu.


WYCIĄG Z REGULAMIN
OBOZU POLIGONU ĆWICZEBNEGO C. W. ARTYLERII, 1935 (fragmenty)
Poruszono w nim podstawowe zagadnienia: 1/ przeznaczenie, obszar i charakter poligonu, 2/ podział poligonu, drogi, 3/ kwestie ogólne (m.in. eksploatacja gospodarcza, zakazy: prowadzania ćwiczeń na gruntach prywatnych, niszczenia i wstępu do urządzeń stałych, ruszania niewybuchów; system zawiadamianie władz cywilnych, tablice ostrzegawcze), 4/ przepisy policyjne, 5/ przepisy przeciwpożarowe, 6/ dzierżawy, 7/ dozór i dyżur telefoniczny, stróże poligonowi.
(…) Jako sygnał ostrzegawczy przy strzelaniach nocnych służą ponadto światła ostrzegawcze czerwone na hali balonowej na Podgórzu, na warowni Kniaziewicza, na rogatkach przy drodze Warszawskiej, Wódek i Popiołowej, oraz na wieży Sygnałowej i Warszawskiej światła białe względnie czerwone.
(…) Dzierżawca łomu metalowego na poligonie i jego personel musi być zaopatrzony w osobiste przepustki według zarządzeń Komendanta Obozu Ćwiczebnego. To samo dotyczy dzierżawców pastwisk, zbieraczy chrustu, grzybów, jagód itp.
(…) Osoby napotkane na bezprawnem /bez opłaconej przepustki/ zbieraniu łomu metalowego, chrustu, grzybów, jagód itp. podlegają przetrzymaniu jako podejrzani o przywłaszczenie mienia państwowego.
(…) W myśl odnośnych rozporządzeń M.S. Wojskowych zostaje rokrocznie wydzierżawione prawo eksploatacji poligonu odnośnie zbierania odłamków i resztek po pociskach, pozostałych po strzelaniu. Prawo posiada jedynie dzierżawca, który ma obowiązek zasypywania lejów z następnym zasianiem tych miejsc trawą.
(…) Do ochrony majątku skarbowego na poligonie /gruntów i wszelkich obiektów i urządzeń technicznych itp./ posiada Komenda Obozu Ćwiczebnego po trzech stróży poligonowych, rozmieszczonych w miejscowościach: Glinki, Stanisławowo-Poczałkowo i przy strzelnicy piechoty Rudak. Do stróża poligonowego w Stanisławowie-Poczałkowie istnieje stałe połączenie telefoniczne przez centralę Podgórz.
(Regulamin... ze zbiorów Archiwum Państowego w Toruniu.)


CZY WIESZ, ŻE?

Nazwy wojskowych dróg na poligonie: Droga Popiołowa, Droga Wodecka, pochodzą od nazw nadleśnictw na tym terenie, odpowiednio: Popioły oraz Wodeck, Wodek, Wódek.
Droga Warszawska zaś prowadziła ze Stawek do przejścia granicznego we wsi Pieczenia (Pieczonka). Zob. też "szlakiem poligonowych widm".

Pozdrowienia z poligonu.
Archiwum Państwowe w Toruniu.

D
la Twierdzy Toruń pracowała cegielnia w Piaskach (ul. Poznańska – Armii Ludowej – Idzikowskiego). Później był tu tartak, a w latach II wojny światowej – obóz dla wywiezionych na roboty mieszkańców terenów podbitych: Francuzów, Ukraińców, Słowaków, Czechów. Dziś jest tu osiedle mieszkaniowe, tzw. Nowy Podgórz. 

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz

O mnie

Moje zdjęcie
TORUNIARNIA i TORUNIARKA – jak firma i jej przedstawicielka. Tak właśnie ma być. Toruń to moja „firma”, na rzecz której pracuję od lat. Ten drugi neologizm – co do genezy analogicznie jak szafiarka. Toruniarką jestem od dawna. A zacięcie edukacyjne i przymus działania na rzecz dobra wspólnego należą do katalogu moich (licznych) wad. Jestem historykiem sztuki, zabytkoznawcą, regionalistką, muzealniczką (raczej byłam; zwolniona po ponad 26 latach pracy w Muzeum Okręgowym, zob. http://forum.pomorska.pl/mobbing-w-torunskim-muzeum-dyrektor-to-nas-nie-dotyczy-t92558/). Pracuję społecznie w Stowarzyszeniu Historyków Sztuki. Będzie o: kulturze i sztuce Torunia, o zabytkach, rzemiośle artystycznym i wątkach obocznych. Także o mojej dzielnicy – Podgórzu. Rzeczy nowe, stare, wnioski, refleksje i pytania. Oby ciekawe... /TORUNIARKA – Katarzyna Kluczwajd/ https://www.facebook.com/katarzyna.kluczwajd Blog nie mógłby zaistnieć bez prac Andrzeja R. SKOWROŃSKIEGO – najlepszego fotografa dokumentalisty sztuki toruńskiej i w Toruniu. Andrzej ma zdjęcie każdego miejscowego zabytku i ciekawego miejsca, a jego ogromny album jest zawsze otwarty dla badaczy, tak jak On – dla przyjaciół.